Gilde-Encyclopedie

Deze pagina is alleen-lezen. Je kan de broncode bekijken maar niet veranderen. Neem contact op met de beheerder als je denkt dat dit niet klopt.
====== Airborneplein ======

{{:airborneplein.png?400|}}

Het plein bestaat uit twee niveaus.\\
Het lage deel wordt omringd door een bakstenen muur en is bestemd voor langzaam verkeer inclusief voetgangers.\\ 
Op het hoge deel ligt een drukke rotonde voor het wegverkeer.\\

Het Airborneplein werd - in de huidige vorm van 2 niveaus - in 1954 aangelegd.\\
Al in 1945 was er een plein, het nu laag liggende plein voor fietsers, dat er eerder lag dan de omringende verkeerswegen voor auto’s. Toen was het een ‘normaal’ plein.\\

===== Wat is er te zien? =====
==== Het Airborne-monument ====
In het midden (van het lage deel) van het plein bevindt zich het [[https://www.collectiegelderland.nl/arnhemsekunst/object/71b24319-7e79-70dc-a17f-602e2519e971|Airborne-monument.]]\\
Het is een bij de bombardementen na de [[slag_om_arnhem|Slag om Arnhem]] beschadigde zuil van het verwoeste voormalig Paleis van Justitie.\\
Meteen na de bevrijding in 1945 werden door het gemeentebestuur onder leiding van (waarnemend) burgemeester Matser plannen gemaakt voor het herdenken van de Slag bij Arnhem, waarvan het oprichten van een monument een onderdeel was. Op voorstel van gemeentearchitect Johannes van Biesen werden de resten van een
overgebleven zuil van het verwoeste Paleis van Justitie gebruikt als een tijdelijk monument (het Paleis van Justitie was tijdens de bombardementen na de Slag om Arnhem volledig verwoest; van de vier zuilen bij de entree was de meest rechter zuil afgebroken). De Arnhemse beeldhouwer [[jacobs_van_den_hof|Gijs Jacobs van den Hof]] plaatste deze zuil op een sokkel en voorzag hem aan de zonnige kant van een opschrift in vergulde letters: "17 SEPTEMBER 1944".\\

{{ :944.jpg?250|}}Het monument kreeg een plek in een kleine bomkrater tussen de Lauwersgracht en de oprit van de verwoeste Rijnbrug (het Airborneplein was er nog niet). Op de foto van het Airborne-monument, kort na de onthulling en de eerste herdenking van de Slag om Arnhem((Gelders Archief: 1534 - 944, Jaquet, CC-BY-4.0 licentie)), is de situatie van toen goed te herkennen. Voor deze locatie is gekozen omdat hier door de Britten was gevochten.\\

Tijdens de eerste herdenking,  op 17 september 1945, werd het tijdelijke monument onthuld door de commissaris van de Koningin, Mr. Schelto baron van Heemstra.\\

In 1949 kreeg Jacobs van den Hof van het Arnhemse Airborne Comité de opdracht om een nieuw, permanent oorlogsmonument te ontwerpen. Het nieuwe gedenkteken om de Slag om Arnhem te herdenken, zou prominent worden geplaatst op het Kerkplein. Het oude monument bij de noordelijke brugoprit kon volgens het Arnhemse Airborne Comité wel verdwijnen.\\
Enkele jaren later had Jacobs van den Hof het nieuwe monument klaar: het monument [[mens_tegen_macht|‘Mens tegen Macht’]]. Maar de status van definitief herdenkingsmonument om de Slag om Arnhem te herdenken kreeg dit monument nooit. Arnhem wilde eigenlijk niet af van het monument dat een paar jaar daarvoor als tijdelijk herdenkingsmonument was geplaatst. Men was aan het monument gehecht geraakt. Bovendien paste het  perfect in de plannen die de gemeente Arnhem inmiddels had met de omgeving van de noordelijke brugoprit: het Damcircuit met in het hart van de aan te leggen rotonde het Airborne-monument. En dus werd besloten het tijdelijke monument te verheffen tot definitief monument om stil te staan bij de Slag om Arnhem.\\

In 1998 is het herdenkingsmonument aangewezen als gemeentelijk monument.\\

Tot slot een stukje symboliek bij dit monument:\\
//'Hier en daar staat een gehavende zuil, te midden van onze herstelde wereld, te getuigen van de verwoesting die eens was. Een zuil als drager van herinneringen aan vergankelijkheid en dood, maar ook aan overwinning en leven.'//\\

====Airborne-embleem====
Aan de zuidzijde hangt [[https://www.collectiegelderland.nl/arnhemsekunst/object/9ea08ad3-a944-47e9-2df2-7322385c3047|‘Airborne-embleem’]], een kalkstenen reliëf van het embleem van de [[airborne-divisie|Airborne-divisie]], [[airborne-divisie#pegasus|Pegasus]].\\

Oorspronkelijk maakte het reliëf deel uit van het oorlogsmonument ‘Mens tegen macht’ (zie hiervoor), dat in 1970 werd ontmanteld. Het is in 1973 tegenover het herdenkingsmonument op het Airborneplein geplaatst.\\ 

De maker is [[jacobs_van_den_hof|Gijs Jacobs van den Hof]].

====Bridge to the Future====
Aan de noordzijde van het Airborne-plein is tijdens de 50-jarige herdenking van de Slag om Arnhem in 1994 een natuurstenen (dolomiet) [[https://www.collectiegelderland.nl/arnhemsekunst/object/c3410545-ae12-7886-1f31-54767598aff2|gedenksteen]] geplaatst.\\
De tekst ervan is:\\  
{{ :afbeelding6.jpg?350 |}}

Maker is Marius van Beek (1921-2003).\\

Het thema van die herdenking in 1994 was "A Bridge to the Future" (Een Brug naar de Toekomst). Dit thema benadrukte de overgang van herinnering van het verleden naar het leren van lessen voor de toekomst. Een brug van het verleden (de strijd) naar de toekomst (de vrede).\\
Volledig in lijn met het thema waren scholieren en de jeugd een cruciaal onderdeel van de herdenking: de basisscholen de Laarhorst uit de Laar-Oost en de Laarakker uit de Laar-West waren uitverkoren om allebei 1 leerling af te vaardigen om het monument te onthullen en alle leerlingen van hun klassen waren erbij.\\ 
====Beschildering van de wanden van de noordwestelijke tunnel====
De wanden van de noord- en zuidwestelijke tunnel zijn beschilderd met beelden en woorden uit het Nederlands, Engels, Duits en Pools die associaties oproepen met oorlog, vrede en herdenken((Of de andere tunnels ook nog beschilderd worden is niet bekend)).\\ 
{{ :airborneplein_beschildering.png?350 |}}

Deze schilderingen zijn in 2019 aangebracht tijdens een project in het kader van het provinciale programma "Gelderland Herdenkt, 75 jaar vrijheid". Studenten van de Hogeschool voor de kunsten ArtEZ hebben deze aangebracht als onderdeel van een onderzoek naar een nieuwe manier van herdenken, voor toekomstige generaties.\\
Zij wilden hiermee passanten aanzetten tot het nadenken over 75 jaar vrijheid.\\
Meer over dit project is te lezen in {{:crop_2019-08-17_de_gelderlander_-_arnhem_-_17-08-2019_31.pdf|dit krantenartikel}}.\\

====De bestrating====
In de bestrating zijn  allerlei patronen aangebracht met tegels in wit en zwart en met natuursteen.\\
Bij de aanleg in 1955 was men daar overigens niet onverdeeld blij mee, getuige een artikel in de {{ :afb_11_ac_1955.pdf |Arnhemsche Courant van 10 augustus 1955}}. Daarin schreef de krant met een verwijzing naar de toenmalige naam van het bovenste deel van het plein: //"Het wordt een intiem pleintje, dat een beetje aan speelgoedstad doet denken. Helaas wordt deze indruk te zeer versterkt door de speelse wegwijzertjes, die er geplaatst werden; Zij maken, dat wij in de verleiding komen te spreken van het Maduro damcircuit."//\\

====De leuningen====
De leuningen van het plein zijn geschilderd in een bordeauxrode kleur, de achtergrondkleur van het embleem van de Britse 1e Luchtlandingsdivisie.\\ 

====De Airbornevlag====
Sinds de herdenking van de Slag om Arnhem op 19 september 2025 wappert de Airbornevlag permanent op het Airborneplein.\\
Zie {{ :crop_2025-09-11_de_gelderlander_-_arnhem_-_11-09-2025_29.pdf |dit krantenbericht}} daarover.\\

===== Wat is het weten waard? =====
==== De betekenis van het plein voor de Arnhemmers en anderen ====
Het Airborne-monument (zie hiervoor) is hét herdenkingsmonument in Arnhem. Jaarlijks is het plein waar het monument staat, op of rond 17 september afgesloten om met vele aanwezigen de Slag om Arnhem te herdenken.\\

==== De naam van het plein ====
Het naam van dit plein, **Airborneplein**, herinnert ons aan de luchtlanding van de Airborne-divisie op 17 september 1944 en het gevecht om de Rijnbrug (nu: John Frostbrug).\\ 

**Berenkuil**\\
Het lage gedeelte wordt ook wel - in de volksmond - de Berenkuil genoemd.\\
"De Berekuil" (zonder n) was de officiële naam van het eerste verkeersplein van dit type dat in 1946 is Utrecht is aangelegd. Al snel werden soortgelijke verkeerspleinen in de rest van het land ook Bere(n)kuil genoemd, al hadden de meesten hiervan eigenlijk een andere naam. \\
Die naam houdt verband met de kuil middenin het plein, die doet denken aan de berenkuil. Een berenkuil is een type dierenverblijf waarbij de dieren in een - lager gelegen - afgesloten ruimte leven en bezoekers ze van bovenaf kunnen bekijken. Zoals de naam aangeeft waren die dieren vooral beren maar ook wel andere (roof-)dieren. Ze kwamen voor zowel in dierentuinen als losstaand bijv in parken. Een heel bekende is de Bärengraben in Bern (waar al in 1441 een berenkuil bestond).\\
Berenkuilen zijn een uitstervend fenomeen. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn mankeerde er veel aan. In dierentuinen zijn de berenkuilen nagenoeg verdwenen en hebben ze plaats gemaakt voor natuurlijke en ruime verblijven.\\

**Damcircuit**\\
Het hoger gelegen deel van het plein met het autoverkeer, heette voorheen (en wordt soms nog wel zo genoemd) het Damcircuit.\\
Die naam verwijst naar de dam die voor de oorlog iets noordelijker in de Lauwersgracht lag (ter hoogte van de huidige Damstraat, die zijn naam ook aan die dam te danken heeft). Het deel van de gracht ten zuiden van die dam is gedempt, gedeeltelijk in 1935 t.b.v. de aanleg van de oprit van de Rijnbrug werd het meest zuidelijke deel van de stadsgracht in 1935 gedempt en het overgebleven deel in 1954 bij de aanleg van het Damcircuit.\\
Gilde-Encyclopedie

Gebruikershulpmiddelen

Site-hulpmiddelen

Paginahulpmiddelen
