Gilde-Encyclopedie

Gebruikershulpmiddelen

Site-hulpmiddelen

Je bent hier: Startpagina » waag
Spoor:
waag

Verschillen

Dit geeft de verschillen weer tussen de geselecteerde revisie en de huidige revisie van de pagina.

Link naar deze vergelijking

Beide kanten vorige revisie Vorige revisie
Volgende revisie 		Vorige revisie
waag [2026/06/10 15:26]
redacteur 		waag [2026/08/10 11:33] (huidige)
redacteur
Regel 1: Regel 1:
 ====== De Waag ====== ====== De Waag ======
-Markt 38/Turfstraat 1+Markt 38/Turfstraat 1 {{ :400px-stadswaag_8352.jpg?200|}}
  
 ===== Algemeen ===== ===== Algemeen =====
  
-//Geschiedenis//  +//Geschiedenis//\\
 Op de locatie, hoek Markt/Turfstraat, waar de twee huizen ‘De Trap’ en ‘De Kelder’ stonden, heeft de gemeente Arnhem in 1745 en 1751 beslag gelegd. Na de sloop van deze huizen werd tussen 1761 en 1768 het nieuwe Waaggebouw gebouwd door de stadstimmerman Hendrik Viervant in Lodewijk XV-XVI-stijl. De oorspronkelijke [[lexicon|timpanen]] zijn vermoedelijk van de hand van Jacob Otten Husly, die familie van Viervant was. Van deze timpanen is niets meer te zien. Op de locatie, hoek Markt/Turfstraat, waar de twee huizen ‘De Trap’ en ‘De Kelder’ stonden, heeft de gemeente Arnhem in 1745 en 1751 beslag gelegd. Na de sloop van deze huizen werd tussen 1761 en 1768 het nieuwe Waaggebouw gebouwd door de stadstimmerman Hendrik Viervant in Lodewijk XV-XVI-stijl. De oorspronkelijke [[lexicon|timpanen]] zijn vermoedelijk van de hand van Jacob Otten Husly, die familie van Viervant was. Van deze timpanen is niets meer te zien.
  
 De Waag is een gebouw in een gemengde barok- en rococostijl. Met dit nieuwe gebouw werd de oude waag vervangen, die in de voormalige kerk van het St. Catharina Gasthuis in de Bakkerstraat was gevestigd. De Waag is een gebouw in een gemengde barok- en rococostijl. Met dit nieuwe gebouw werd de oude waag vervangen, die in de voormalige kerk van het St. Catharina Gasthuis in de Bakkerstraat was gevestigd.
  
-//Verwoesting en restauratie// +//Verwoesting en restauratie//\\
 In de Tweede Wereldoorlog werd De Waag vrijwel geheel verwoest bij de Slag om Arnhem. Alleen het originele weeginstrument ‘de waag’ is bewaard gebleven. Het hangt nog steeds in het pand. In de Tweede Wereldoorlog werd De Waag vrijwel geheel verwoest bij de Slag om Arnhem. Alleen het originele weeginstrument ‘de waag’ is bewaard gebleven. Het hangt nog steeds in het pand.
-De buitenmuren bleven voor een deel bewaard, de gebeeldhouwde [[lexicon|frontons]] gingen verloren, de rest van de gevel met de chique en rijk versierde ingangspartijen overleefden het oorlogsgeweld.+De buitenmuren bleven voor een deel bewaard, de gebeeldhouwde [[lexicon|frontons]] gingen verloren, de rest van de gevel met de chique en rijk versierde ingangspartijen overleefden het oorlogsgeweld (foto Marktzijde [[https://permalink.geldersarchief.nl/9E55D18E5871472DB3E183B691513A7E|Gelders archief]]; foto Turfstraatzijde [[https://permalink.geldersarchief.nl/75A5EFDC61E34143B7A72EECCB86B7C6|Gelders archief]]).\\ 
 +{{:waag_verwoest.jpg?nolink&400|}} 
 +{{:waag_verwoest_turfstraat.jpg?nolink&400|}}\\
  
 Tussen 1959 en 1961 werd het gebouw geheel gerestaureerd en werd daarna eigendom van de Nederlandse Hervormde Kerkvoogdij. Daarna hielden er de Gelderse afdeling van het CDA en de Stichting Arnhem Promotion er kantoor.  Tussen 1959 en 1961 werd het gebouw geheel gerestaureerd en werd daarna eigendom van de Nederlandse Hervormde Kerkvoogdij. Daarna hielden er de Gelderse afdeling van het CDA en de Stichting Arnhem Promotion er kantoor. 
 Eduard van Kuilenburg maakte de nieuwe frontons in 1959, één jaar voor zijn dood. Eduard van Kuilenburg maakte de nieuwe frontons in 1959, één jaar voor zijn dood.
  
-//Gebruik en bewoners tot 1921// +//Gebruik en bewoners tot 1921//\\
 Tot 1921 was in dit pand de waag gevestigd. Maar het gebouw aan de Markt bestond behalve uit de waagruimte ook uit een woonhuis met een ingang aan de Turfstraat. In 1771 stegen de graanprijzen zo sterk, dat de bovenlokalen als opslagruimten werden gebruikt voor graan.  Tot 1921 was in dit pand de waag gevestigd. Maar het gebouw aan de Markt bestond behalve uit de waagruimte ook uit een woonhuis met een ingang aan de Turfstraat. In 1771 stegen de graanprijzen zo sterk, dat de bovenlokalen als opslagruimten werden gebruikt voor graan. 
  
-//Andere gebruikers/bewoners// +//Andere gebruikers/bewoners//\\
 Rond het midden van de 19e eeuw vond het Stedelijk Gymnasium in het gebouw onderdak. Rond het midden van de 19e eeuw vond het Stedelijk Gymnasium in het gebouw onderdak.
 Tussen 1880 en 1917 bevond zich op de bovenverdieping de verzameling en inboedel van de in 1887 overleden Alexander VerHuell. In een ander deel van het gebouw zat de garnizoenskleermakerij J.F. Gallé. Tussen 1880 en 1917 bevond zich op de bovenverdieping de verzameling en inboedel van de in 1887 overleden Alexander VerHuell. In een ander deel van het gebouw zat de garnizoenskleermakerij J.F. Gallé.
Regel 32: Regel 30:
 Naast de grote deur aan de kant van de Turfstraat waren twee deuren die toegang gaven tot bovenverdiepingen, waar pachtster mej. A. van Ruyven en enkele andere kamerbewoners woonden. Naast de grote deur aan de kant van de Turfstraat waren twee deuren die toegang gaven tot bovenverdiepingen, waar pachtster mej. A. van Ruyven en enkele andere kamerbewoners woonden.
  
-//Horeca sinds 1996// +//Horeca sinds 1996//\\
 De gemeente Arnhem verkocht het pand aan particulieren in 1996. Sinds 1998 was hier ‘Het Proeflokaal De Waag’ gevestigd. In 2007 werd exploitant Willem Verwoert opgevolgd door het horeca-echtpaar Ans en Ed Arns. Zij gingen verder onder de naam ‘De Nieuwe Waag’. Deze horecalocatie werd opgevolgd door ‘Gewaagd’ en sinds juni 2017 was café-restaurant ‘De Staat Bar en Keuken’ in het pand gehuisvest. In 2025 is in het gebouw een Jemenitisch restaurant gevestigd. De gemeente Arnhem verkocht het pand aan particulieren in 1996. Sinds 1998 was hier ‘Het Proeflokaal De Waag’ gevestigd. In 2007 werd exploitant Willem Verwoert opgevolgd door het horeca-echtpaar Ans en Ed Arns. Zij gingen verder onder de naam ‘De Nieuwe Waag’. Deze horecalocatie werd opgevolgd door ‘Gewaagd’ en sinds juni 2017 was café-restaurant ‘De Staat Bar en Keuken’ in het pand gehuisvest. In 2025 is in het gebouw een Jemenitisch restaurant gevestigd.
  
Regel 69: Regel 66:
 ===== Goed om te weten ===== ===== Goed om te weten =====
  
-**Wegen en belasting innen in de Waag** +**Wegen en belasting innen in de Waag**\\
 Middeleeuwse steden die marktrecht hadden, hadden ook een stadswaag. Daar werden handelsgoederen gewogen en er werd accijns (belasting) geïnd over verhandelde goederen. Plaatsen die geen marktrecht hadden, hadden ook geen weegrecht. Middeleeuwse steden die marktrecht hadden, hadden ook een stadswaag. Daar werden handelsgoederen gewogen en er werd accijns (belasting) geïnd over verhandelde goederen. Plaatsen die geen marktrecht hadden, hadden ook geen weegrecht.
 In de middeleeuwen waren de openbare weegschalen vaak ondergebracht in een multifunctioneel gebouw, waarbij de waag zich op de begane grond bevond en de bovenverdiepingen een andere functie hadden. Later kwamen er ook speciale waaggebouwen. Het oudste waaggebouw van Nederland dat als zodanig werd gebouwd staat in Deventer en stamt uit 1528. In de middeleeuwen waren de openbare weegschalen vaak ondergebracht in een multifunctioneel gebouw, waarbij de waag zich op de begane grond bevond en de bovenverdiepingen een andere functie hadden. Later kwamen er ook speciale waaggebouwen. Het oudste waaggebouw van Nederland dat als zodanig werd gebouwd staat in Deventer en stamt uit 1528.
Regel 84: Regel 80:
  
  
-**Inflatie in Arnhem: extra korenopslag in de Waag** +**Inflatie in Arnhem: extra korenopslag in de Waag**\\
 Rond 1770 stegen de prijzen van de dagelijkse levensbehoeften onevenredig hoog. De algemene bevolkingsgroei in heel Europa was daar vooral de oorzaak van. De groeiende bevolking deed de vraag naar graan stijgen en op de arbeidsmarkt kon niet iedereen meer werk vinden. Geen werk, geen inkomsten, geen gelegenheid om duurder brood te kopen. Rond 1770 stegen de prijzen van de dagelijkse levensbehoeften onevenredig hoog. De algemene bevolkingsgroei in heel Europa was daar vooral de oorzaak van. De groeiende bevolking deed de vraag naar graan stijgen en op de arbeidsmarkt kon niet iedereen meer werk vinden. Geen werk, geen inkomsten, geen gelegenheid om duurder brood te kopen.
  
waag.1781097964.txt.gz · Laatst gewijzigd: 2026/06/10 15:26 door redacteur

Paginahulpmiddelen

Tenzij anders vermeld valt de inhoud van deze wiki onder de volgende licentie: CC Attribution-Share Alike 4.0 International
CC Attribution-Share Alike 4.0 International Donate Powered by PHP Valid HTML5 Valid CSS Driven by DokuWiki